تومورمارکر چیست / آزمایش تومورمارکرها

تومور مارکر چیست / آزمایش تومورمارکرها

همه بیماران مبتلا به سرطان، به نحوی با اصطلاح تومور مارکر برخورد داشته اند و یا به طور متناوب این مواد را در آزمایشات دوره ای اندازه گیری میکنند. اما ممکن است فقط تعداد کمی از بیماران با مفهوم تومورمارکر و یا کاربردهای اندازه گیری آنها آشنایی داشته باشند.
تومور مارکرها (نشانگرهای تومور) موادی اغلب پروتئینی هستند که در خون و یا ادرار وجود دارند و توسط تومور ویا بدن فرد تولید می شوند. این نشانگرها موادی هستند که در پاسخ به سرطان یا برخی شرایط خوش خیم و غیر سرطانی، توسط سلول های سرطانی یا سایر سلول های بدن تولید می شوند. بیشتر نشانگرهای تومور توسط سلول های طبیعی و همچنین توسط سلول های سرطانی ساخته می شوند. با این حال، در شرایط سرطانی، سطح تولید و اندازه آنها بسیار بالاتر از حالت معمولی می باشد.
تومور مارکرها انواع مختلفی دارند. برخی در نوع خاصی از سرطان تولید می شوند و به اصطلاح اختصاصی هستند وبرخی در انواع مختلفی از سرطان ها دیده می شوند. این مواد را می توان در خون، ادرار، مدفوع، بافت تومور یا سایر بافت ها یا مایعات بدن بعضی از بیماران مبتلا به سرطان پیدا کرد. برای انجام تست تومور مارکرها، نمونه ی ادرار یا خون بیمار در آزمایشگاه آزمایش می شود. گاهی اوقات نیز قسمتی از خود تومور برای انجام ازمایش مورد استفاده قرار می گیرد.
البته بالا رفتن سطح تومور مارکر الزاما نشانه ی وجود سرطان نیست. گاهی تومور مارکر توسط سلول های سالم تولید می شود و در افراد غیر مبتلا به سرطان هم دیده می شود.همچنین ممکن است فردی که دچار سزطان است سطح بالایی از تومور مارکر را نشان ندهد. لذا پزشک علاوه بر تست تومور مارکر، با گرفتن تاریخچه ی بیمار، سابقه ی خانوادگی، علایم بالینی و سایر تست های آزمایشگاهی به وجود سرطان در فرد پی میبرد.
در حال حاضر، بسیاری از نشانگرهای مختلف تومور مشخص شده اند و در حال استفاده بالینی هستند. بعضی از آنها تنها با یک نوع سرطان مرتبط هستند، در حالی که بعضی دیگر با دو یا چند نوع سرطان مرتبط هستند.
هیچ نشانگر تومور “فراگیر” وجود ندارد که بتوان به تنهایی برای شناسایی انواع سرطان از آن کمک گرفت. بنابراین اخباری از این دست که با کشف یک نشانگر، محققان موفق به زودیابی و یا غربالگری همه سرطان ها شده اند، نمی تواند صحت داشته باشد.

تومور مارکر

در استفاده از نشانگرهای تومور محدودیت های خاصی وجود دارد. به عنوان مثال گاهی اوقات، شرایط غیر سرطانی (مثل برخی عفونت ها و یا تومورهای خوش خیم) می تواند سطح نشانگرهای تومور را افزایش دهد. علاوه بر این، در همه افراد مبتلا به یک نوع خاص سرطان، سطح تومور مارکر به یک اندازه بالا نخواهد رفت. همچنین هنوز سرطان هایی هم وجود دارند که تاکنون نشانگری برای آن ها مشخص نشده است.
افزایش میزان تومور مارکرها به تنهایی برای تشخیص سرطان کافی نیستند بلکه همراهی آن ها با انجام اعمال تخصصی نظیر ماموگرافی٫ سونوگرافی٫ سی‌تی‌اسکن و … می‌تواند به تشخیص وجود سرطان کمک کند.

“موارد استفاده ی تومور مارکر ها”

۱) تشخیص منشأ سرطان: تومور مارکرها می توانند اطلاعات مفیدی در تشخیص منشأ سرطان و یا متاستاز بودن آن برای پزشک فراهم کنند. اما به یاد داشته باشید که همواره تشخیص قطعی سرطان و همچنین منشاء آن، به وسیله بیوپسی (نمونه برداری از بافت و یا تکه برداری) انجام می شود

۲) پیش آگهی سرطان: برخی سرطان ها بیشتر از سرطان های دیگر رشد کرده ودر بدن پخش می شوند. تومور مارکرها می توانند در تشخیص مهاجم بودن و یا میزان پاسخ به درمان کمک کننده باشند.

۳) سنجش موثر بودن درمان: یکی از مهمترین نقش های تومور مارکرها، بررسی پاسخ بیمار به درمان به خصوص در سرطان های پیشرفته است. اگر سطح تومور مارکردر خون کاهش یافته باشد، نشان دهنده ی مؤثر بودن درمان است و اگر تومورمارکر افزایش پیدا کرده باشد یعنی سرطان به درمان پاسخ نداده ونیاز است پزشک نوع دارو و یا روش درمان را تغییر دهد.

۴) تشخیص عود سرطان: با اندازه گیری منظم تومور مارکر ها در افراد سرطانی که تحت درمان قرار گرفته اند، می توان پی به عود و بازگشت سرطان برد.

از آنجا که مارکرهای تومور می توانند برای ارزیابی پاسخ تومور به درمان و پیش آگهی استفاده شوند، محققان امیدوارند که در آزمایش های غربالگری برای تشخیص سرطان، قبل از اینکه علائم بوجود بیایند نیز مفید باشند. تست های مناسب غربالگری می بایست حساسیت بسیار بالایی داشته باشند (یعنی باید توانایی شناسایی افرادی که بیماری دارند) و اختصاصی باشند (یعنی بتوانند افرادی که بیماری ندارند رابه درستی شناسایی کنند).
تا به امروز، هیچ نشانگر تومور شناسایی نشده که به اندازه کافی حساس و یا اختصاصی باشد و بتواند بعنوان یک غربالگر در تشخیص سرطان استفاده شود.
به عنوان مثال، آزمون آنتی ژن خاص پروستات که سطح PSA را در خون اندازه گیری می کند، اغلب برای غربالگری سرطان پروستات در مردان استفاده می شود. با این حال، افزایش سطح PSA می تواند ناشی از بزرگی خوش خیم پروستات باشد و بیشتر مردان مبتلا به سطح PSA بالا، سرطان پروستات ندارند.
نتایج اولیه بررسی های اخیرنشان می دهد که آزمایش PSA در بهترین حالت منجر به کم شدن کاهش تعداد مرگ و میرهای سرطان پروستات شده است نه کاهش تعداد مبتلایان.

مثال دیگر:
CA19-9 یک تومور مارکر است که برای شناسایی مبتلایان به سرطان لوزالمعده و کبدی –صفراوی و ارزیابی پاسخ به درمان استفاده می شود. حدود ۷۰ درصد مبتلایان به سرطان پانکراس و ۶۵ درصد مبتلایان به سرطان کبدی –صفراوی سطوح بالایی از این ماده را دارا می باشند. اما افزایش ملایم سطح این تومورمارکر در سرطان های روده بزرگ، ریه و معده، بیماری های روماتوئید، سیروز، پانکراتیت، التهاب کیسه صفرا، هپاتیت، بیماری های التهابی روده و سنگ های صفراوی وجود دارد. پس به همین دلیل، آزمایش CA19-9 برای غربالگری تومورهای لوزالمعده ای- صفراوی در جمعیت سالم استفاده نمی شود.
به همین ترتیب، نتایج آزمایشات دیگر نشان داد که CA-125، یک نشانگر تومور است که گاهی اوقات در خون زنان مبتلا به سرطان تخمدان افزایش می یابد، اما همچنین می تواند در حاملگی و نیز در زنان دارای تومورهای خوش خیم (مثل فیبروم رحم) هم افزایش یابد و فعلا نمیتواند همراه و یا جانشین خوبی برای سونوگرافی ترانس واژینال به منظور پیداکردن موارد سرطان در زنان باشد.

پس همواره می بایست به یاد داشته باشیم که:
۱- همواره مقداری از این مارکرها در خون همه افراد وجود دارد.
۲- معمولاً زمانی که سرطان به مراحل پیشرفته می‌رسد، سطح تومور مارکرها در بدن بالاتر از نرمال می‌شود.
۳- بعضی از افراد مبتلا به سرطان هرگز سطوح بالای تومور مارکر را نشان نمی دهند.
۴- حتی هنگامی که مقادیر بالای این مارکرها گزارش می‌شوند، همیشه به معنای سرطان نیست.

بنابراین افزایش میزان نشانگرهای تومور به تنهایی برای تشخیص سرطان کافی نیستند اما از آنها می‌توان برای تعیین میزان پیشرفت بیماری٫ نظارت بر درمان یا تشخیص بازگشت سرطان استفاده کرد.

مارکرهای تومور در مراقبت های سرطان چگونه استفاده می شوند؟
اندازه گیری سطوح نشانگر تومور قبل از آغاز درمان، می تواند در برنامه ریزی مناسب درمان به پزشکان کمک کند. در برخی از انواع سرطان، اندازه تومورمارکر، نشان دهنده مرحله (شدت) بیماری و یا پیش آگهی بیمار است.
در طول درمان ممکن است نیاز باشد تا نشانگرهای تومور به صورت دوره ای اندازه گیری شوند. کاهش سطح مارکر تومور یا بازگشت به سطح نرمال، ممکن است نشان دهنده پاسخ مثبت سرطان به درمان باشد، به همین ترتیب نیزعدم تغییر یا افزایش مقدارمی تواند نشان دهد که سرطان به درمان پاسخ نداده است.
اندازه گیری نشانگرهای تومور پس از پایان درمان، برای بررسی عود (بازگشت سرطان) انجام می شود.
اگر تعیین سطح نشانگر تومور برای تعیین پاسخ به درمان و یا پایش بیمار پس از درمان مورد نیاز باشد، چندین نمونه در طول زمان اندازه گیری می شود. معمولا این “اندازه گیری های سریال” که نشان می دهند که آیا سطح نشانگر کاهش و یا افزایش داشته و یا اینکه تعییری نکرده است، معنی دار تر از یک اندازه گیری واحد است. بنابراین در نظر داشته باشید که پزشک شما آخرین گزارش آزمایشگاه را با گزارشات قبلی مقایسه می کند و عدد درج شده در آخرین گزارش، به تنهایی نشان دهنده هیچ نکته خاصی نیست.
برای مثال، تومور مارکر (CEA) برای تشخیص سرطان کولون استفاده می شود، در عین حال تنها در ۷۰-۸۰درصد موارد سرطان کولون تولید می شود و همچنین CEA تنها در۲۵درصد موارد، در مراحل اولیه بیماری افزایش پیدا کرده است، بنابراین همیشه نمی تواند سرطان روده بزرگ را در مراحل اولیه تشخیص دهد، در حالی که بهترین آزمایش برای پایش میزان بهبودی است.
نتایج بررسی های علمی نشان میدهد که که اندازه گیری نشانگرهای تومور در واکنش به درمان و عود مجدد بسیار مفید هستند اما نمیتوانند جایگزین معاینه فیزیکی، ارزیابی علائم و مطالعات رادیولوژیکی (CT scan، MRI، PET، و غیره) باشند.

منابع:

Mosby’s Manual of Diagnostic and Laboratory Tests, 4th Edition By Kathleen Deska Pagana, PhD, RN and Timothy J. Pagana, MD, FACS

https://www.oncolink.org/cancer-treatment/procedures-diagnostic-tests/blood-tests-tumor-diagnostic-tests/patient-guide-to-tumor-markers

https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-fact-sheet

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × 2 =