پنج شنبه, 05 فروردين 1395 ساعت 18:09

عوارض گوارشی در شیمی درمانی و راه های برطرف کردن آنها

این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)
شیمی درمانی یکی از مراحل درمان بیماری سرطان است که اکثر بیماران آنرا تجربه میکنند.  اغلب داروهایی که پزشکان برای شیمی درمانی به کار میبرند، علیرغم تاثیر خوبی که در نابود کردن سلولهای سرطانی میگذارند ولی به علت ماهیت سمیشان، عوارض مختلفی را نیز در بیمار بوجود می آورند که شایعترین آنها عوارض گوارشی مثل ایجاد حالت تهوع و اسهال است.
هر بیمار مبتلا به سرطان که برای شیمی درمانی مراجعه میکند بسته به نوع دارویی که برای وی تجویز میگردد با شدتهای مختلفی از تهوع و گاهأ اسهال روبرو میشود که میتواند چند جلسه ادامه داشته باشد و یا حتی تا پایان مراحل شیمی درمانی او را رها نکند.
با توجه به سوالات زیادی که بیماران و اطرافیان آنها در مورد روشهای جلوگیری از ایجاد تهوع و یا اسهال از کادر درمانی میپرسند، در این مقاله سعی شده که تا حدود زیادی به این سوالات پاسخ داده شود.
البته ذکر این نکته نیز مهم است که بدانیم افراد مختلف  طبعهای گوارشی مختلفی هم دارند، بنابراین بیماران می بایست با تکیه بر تجربه  شخصی در استفاده از دستورالعملهای این مقاله، راه مناسب تر را برای تحمل بهتر شرایط شیمی درمانی فراهم کنند.

 تهوع:

هر کسی ممکن است به تهوع (با و یا بدون استفراغ) مبتلا شود. اگر حالت تهوع شما به دلیل شیمی درمانی باشد، می تواند در روز انجام شیمی درمانی اتفاق بیافتد و يا بسته به داروی استفاده شده، چند روز ادامه داشته باشد. اگر اشعه برای شکم، سینه، مغز یا لگن دريافت میکنيد، تهوع می تواند با فاصله کوتاهی بعد درمان شروع شود و تا چند ساعت ادامه داشته باشد. البته تهوع و استفراغ ممکن است علل دیگری هم داشته باشد.عوارض گوارشی سرطان
 
حتما با پزشک یا پرستار خود در مورد تهوع یا استفراغ خود صحبت کنید زیرا داروهایی وجود دارند که می تواند به شما کمک کند. این داروها باید طبق برنامه منظم و یا در حدود ساعتی مشخص همانگونه که پزشک برای شما تجویز کرده مصرف شوند. اگر یک دارو مفید نباشد، پزشک یا پرستار احتمالا می توانند داروی دیگری جایگزین کنند. ممکن است ناچار شوید چند دارو را امتحان کنید تا دارویی که برای شما بییشترین تاثیر را دارد پیدا کنید.

توصیه ها
  • به جای سه وعده بزرگ غذایی، 6 تا 8 میان وعده یا وعده کوچک میل کنید.
  • با فاصله ­های کوتاه غذا میل کنید و هرگز اجازه ندهید که گرسنه شوید. گرسنگی تهوع را تشدید می­کند.
  • به آرامی غذا بخورید.
  • قبل و بعد هر وعده غذایی دهان خود را بشویید.
  • اگر صبح بعد بیدار شدن تهوع دارید، قبل بلند شدن از رختخواب، غذاهای خشک مثل بيسکوييت ساده، نان تست شده، غلات خشک یا تکه های نان را آرام آرام میل کنید.
  • صبحانه را زودتر از معمول بخورید. اگر دوباره به رختخواب برگشتید، سرتان را به کمک دو بالش بالا نگه دارید.
  • از غذاهایی که بسیار شیرین، چرب، سرخ کرده یا پرادویه هستند، مثل برخی دسرهای پرادویه و سیب زمینی سرخ کرده اجتناب کنید.
  • موقع غذاخوردن و حداقل یک ساعت بعد از غذا راست بنشینید. اگر بعد غذا نیاز به استراحت داشتید، به نحوی تکیه دهید که سرتان بلند باشد. 
  • سالادهای میوه سرد یا کمی یخ زده میل کنید.
  • میوه­ های یخ­زده را در ماست ریخته و میل کنید.
  • مایعات صاف شده را به طور متناوب و جرعه جرعه بنوشید تا از کم آبی پیشگیری شود. مایعات صاف شده شامل: عصاره یا آب گوشت، نوشیدنی های ورزشی، آب، آبمیوه، ژله و بستنی چوبی یا یخی می شود.
  • در روزهای درمان که از قبل برنامه ریزی شده، غذاهای ملایم و نرم که به راحتی بلعیده می شوند را امتحان کنید.
  • غذاهایی مثل نان خشک، سوپ رشته مرغ یا کراکرهای نمکی ممکن است بهتر از وعده­ های سنگین با معده سازگار شوند.
  • اگر نمی­توانید به اندازه کافی غذا میل کنید،  بیشتر بدانیمهای  "چگونه انرژی غذای خود را افزایش دهیم" و "چگونه پروتیین غذای خود را افزایش دهیم" را مطالعه کنید.
  • با متخصص تغذیه خود درمورد لزوم مصرف نوشیدنی­های تغذیه­ای و انتخاب نوع مناسب آن صحبت کنید.
  • اگر در اثر رادیوتراپی یا شیمی­ درمانی تهوع دارید، یک تا دو ساعت قبل آن چیزی نخورید. 

  • کمی زنجبیل همراه داشته باشید و  گاه آنرا بو کنید. می­توانید گاه تکه ­های کوچک زنجبیل را بمکید. اگر مبتلا به زخم دهان، عطش یا کاهش پلاکت­های خون هستید از خوردن زنجبیل اجتناب کنید. درمورد مقدار مجاز مصرف زنجبیل از تیم درمان خود سوال کنید.
  • اگر مزه بدی در دهانتان است، آبنبات نعنایی یا لیمویی بمکید.
  • زمان­ها، غذاها، بوها یا وقایعی که باعث تهوع میشوند را شناسایی کنید و برای رفع مشکل بر این اساس برنامه ریزی کنید.
  • یوگا، مدیتیشن و گوش دادن به موسیقی آرام  می­تواند به شما کمک کند.
  • از پزشک خود بخواهید برای شما داروهای پیشگیری کننده یا قطع کننده تهوع تجویز کند.
  • داروهای تجویزی را به درستی مصرف کنید. اگر با این وجود تهوع شما بهبود نیافت، به پزشک خود اطلاع دهید. گاه تغییر دارو می­تواند به شما کمک کند.
 
توصیه­ ها و پرهیزها در روزهایی که تهوع دارید:

 

توصیه­ ها

پرهیزها

غذاهای پر پروتئین

گوشت، ماهی و ماکیان آبپز یا پخته

تخم مرغ و تخم سایر ماکیان

سوپ های حاوی شیر کم­چرب

ماست بدون چربی

 

 

گوشت چرب و سرخ شده مثل سوسیس

تخم مرغ سرخ شده

                میلک شیک مگر اینکه با شیر کم چرب تهیه شده باشد)

 

نان، غلات، برنج و ماکارونی

بیسکوییت، بیسکوییت های نمکی، نان تست،

رشته های ساده، برنج

دونات ها، شیرینی ها، خاگینه، پنکیک، مافین

میوه جات و سبزیجات

سیب زمینی(پخته، آبپز یا پوره)

آبمیوه ها

میوه های تازه یا کنسرو، سبزیها در حد تحمل(اگر اشتها کم است یا تهوع شدید است نخورید)

چیپس، سیب زمینی سرخ کرده، سبزیهای آرد زده یا سرخ شده، سبزیجات با بوی زیاد

نوشیدنی ها، دسر ها و سایر غذاها

نوشیدنی های میوه ای سرد، نوشیدنی های غیر الکلی و بدون کافئین، نوشیدنی های ورزشی، یخ­چای، شربت، ژله با طعم میوه،

کیک اسفنجی، ویفر وانیلی، پودینگ با شیر کم­ چرب، بستنی چوبی یا یخی، میوه های یخ زده، چوب شور،

کره یا مارگارین به مقدار کم، عصاره گوشت بدون چربی

نمک، دارچین، ادویه در حد تحمل

 الکل، قهوه، پای، بستنی، کیک های پر ملاط، سس سالاد پر ادویه، زیتون، خامه، فلفل، فلفل قرمز، پیاز، سس تند، مخلوط های ادویه

 
اگر بوی غذا آزارتان می­دهد روشهای زیر را به­ کار برید:
v     غذاهایی که بوی زیادی ندارند، بخورید.
v     غذاهای خنک را به جای غذاهای داغ یا پرادویه بخورید.
v     اگر بوی مایعات آزارتان می­دهد، از لیوان دردار که نی در آن قرار می­گیرد استفاده کنید. از این لیوانها با نی کلفت می­توانید برای میل کردن سوپهای نرم شده با مخلوط کن و مخلوط­های مایع دیگر هم استفاده کنید.
v     تهویه مناسبی برای محل زندگی خود تامین کنید. بویژه برای غذاخوردن، جایی را انتخاب کنید که جریان کافی هوا وجود داشته باشد. از غذا خوردن در اتاق گرم یا جائی که بوی آشپزی یا دیگر بوها می آید، خودداری کنید.
v     بیرون از منزل، مثلا در ایوان یا حیاط خلوت، روی اجاق غذا بپزید.
v     روشهای طبخ که بوی کمتری در فضا پخش می­کنند، مثل استفاده از ماکروویو، سرخ کن، پلوپز و هواپز را به­ کار برید. درب ظرف پخت را بسته نگه دارید.
v     قبل شروع درمان یا روزهای که تهوع کمتری دارید، مقدار زیادی غذا درست کرده و در وعده های کوچک فریز کنید.
v     برای گرم کردن غذاهای فریز شده یا غذاهایی که آماده خریده­ اید، از فر یا ماکروویو استفاده کنید تا بوی کمتری به مشامتان برسد.
 
اگر استفراغ می­کنید به نکات زیر توجه کنید: 
  • بعد استفراغ راست و کمی مایل به جلو بنشینید.
  • تا زمانیکه استفراغ شما آرام نشده است، غذا میل نکنید.
  • اگر استفراغ می کنید، کم آبی می تواند مساله ساز باشد. در این مدت نیاز است که تا جائی که ممکن است مایعات صاف شده بنوشید. بعد از استفراغ دهان خود را بشویید، سی دقیقه صبر کنید و سپس سعی کنید جرعه ای از مایعات رقیق مثل آب سیب، آب ذغال اخته، نکتار گلابی یا هلو، آب خورش یا عصاره گوشت خنک، آبمیوه یخ­زده، نوشابه بدون گاز  یا تکه ای از یخ طعم دار بخورید.
  • اگر بعد خوردن غذاهای فوق استفراغ نکردید، مقدار کمی غذاهای نرم و ملایم مثل پودینگ، فرنی، شله ­زرد، ماست یخ­زده، ژله و ... را امتحان کنید.
  • اگر با خوردن غذاهای نرم استفراغ نکردید به تدریج به رژیم نرمال برگردید.
 
گاهی قرارگرفتن در شرایط یا محیطی که یادآور تزریق دارو یا انجام رادیوتراپی است، موجب تهوع شما می­شود. به عنوان مثال، وارد شدن به بخش، حس کردن بوی پنبه ضدعفونی کننده دستهایتان قبل تزریق و ..... دراین حالت مغز شما شرایط قبلی را بازسازی کرده و واکنش نشان می­دهد. برای حل این مشکل:
      سعی کنید حواس خود را پرت کنید. مثلا با بیماران یا پرستاران صحبت کنید، به موسیقی گوش کنید، ذکر بگویید یا ....
      اگر برای بیمارستان شما ممکن است، اتاق تزریق یا رادیوتراپی را عوض کنید یا دکور آنرا مرتبا تغییر دهید.
      از یوگا، مدیتیشن یا خواندن دعا و نیایشی که دوست دارید کمک بگیرید.
      با پزشک خود در این باره صحبت کنید تا داروی ضد تهوع مناسب این حالت را تجویز کند.
 
منبع :
کتاب تغذیه در بیماران مبتلا به سرطان: تالیف فاطمه تورنگ، دکتر کاظم زنده دل

اسهال:
درمان ها و داروهای ضد سرطان می تواند موجب افزایش حرکت روده و افزایش دفع شوند، بنابراین موجب اسهال می­شوند. اسهال کنترل نشده منجر به از دست دادن مایعات، کاهش وزن، کاهش اشتها و ضعف می شود. مصرف غذاهای پر فیبر شامل آجیل، دانه ها، غلات کامل، حبوبات (لوبیا و نخود)، میوه های خشک، سبزی و میوه خام؛  غذاهای چرب و نوشیدنیهای گازدار اسهال را بدتر می کند و بايد از آنها اجتناب کنید. بعد از جراحی معده یا روده، برخی افراد نسبت به غذاهای خیلی شیرین یا پرکربوهیدرات هم حساس می شوند. مایعات کافی در طول روز بنوشید. با توقف اسهال، به تدریج خوردن غذاهای پرفیبر را از سر بگيريد. 
 
در برخی موارد اسهال به دلیلی غیر از نوع درمان یا تغذیه ایجاد می­شود. یکی از مهمترین این علل، استرس است که در بیماران مبتلا به سرطان به دلیل شرایط بیماری شایع است. درصورت ابتلا به مشکلات روحی مثل استرس، حتما با روانشناس صحبت کنید.
به یاد داشته باشید که کنترل اسهال بسیار مهم است. اسهال یا استفراغ موجب از دست رفتن آب بدن می­شود که علاوه بر خطرات بالقوه کم­ آبی که سلامت و کیفیت زندگی شما را تهدید می­کند، موجب کاهش وزن می­شود و بنابراین می­تواند نسبت داروی مصرفی به وزن را در شما تغییر دهد. درمقابل، گاهی استفراغ و اسهال شدید موجب از دست رفتن داروهای خوراکی و کاهش اثر آنها می­شود. درصورتیکه اسهال بیش از دو روز طول کشید، حتما با پزشک خود تماس بگیرید.
 
توصیه ها
  • مصمم باشید که حداقل 8 لیوان مایعات در طول روز بنوشید.
  • مایعات ملایم، رقيق و بدون گاز در طول روز بنوشید.
  • چای کمرنگ، آب خورشتها، عصاره گوشت و آبمیوه­ های کم­شیرین و بدون گاز  از نوشیدنیهای خوب هستند.
  •  مایعات ولرم بنوشید. نوشیدن مایعات در این دما ممکن است راحت تر از نوشیدنی های داغ یا سرد باشد.
  • وعده ها و میان وعده های متعدد اما کوچک در طول روز میل کنید.
  • از غذاهای چرب، پر ادویه یا خیلی شیرین اجتناب کنید.
  • دریافت شیر و لبنیات را به 2 لیوان در روز محدود کنید. مصرف ماست و دوغ بدون گاز  توصیه می­شود.
  • از غذاها و نوشیدنی های نفاخ مثل نوشابه های گازدار، سبزیجات نفاخ و آدامس اجتناب کنید.
  • گاز نوشابه ها را قبل از نوشیدن بگیرید. برای این کار نوشیدنی را دریک لیوان ریخته و حداقل ده دقیقه صبر کنید. ریختن نوشیدنی روی یخ هم ممکن است مفید باشد.
  • غذا و نوشیدنی های پر ازسدیم مثل آب گوشت، سوپ، نوشابه های انرژی­زا و ورزشی، کراکرو چوب شور بخوريد.
  • غذا و نوشیدنی های سرشار از پتاسیم مثل آب و نکتار میوه ها، نوشابه های انرژی­زا و ورزشی ، سیب زمینی با پوست، موز و سایر میوه های توصیه شده را میل کنید.
  • غذاهای حاوی فیبر محلول مثل سس سیب، موز، بلغور جو دو سر و برنج سفید را بیشتر مصرف کنید.
  • حداقل یک لیوان مایعات بعد هر بار اسهال بنوشید. آب، نوشابه های انرژی­زا، نوشیدنیهای تغذیه­ ای، آب­خورش و عصاره گوشت را امتحان کنید.
  • آدامس بدون قند نجوید و آب­نباتها و دسرهای تهیه شده با قندهای الکلی1 را میل نکنید.
  • اگر اسهال ادامه دار شد یا افزایش یافت و یا اگر رنگ و بوی مدفوع غیر معمول بود، با پزشک خود تماس بگیرید.
  • اگر در زمان اسهال مدفوع شما چرب بود، حتما با پزشک تماس بگیرید.
  • درمورد مکمل گلوتامین از پزشک خود سوال کنید.
 
1برروی برچسب غذاها به دنبال عبارت مانیتول، گزیلیتول و سوربیتول باشید. این مواد معمولا در غذاهای رژیمی و یا بدون قند یافت میشوند.
 
 
توصیه­ ها و پرهیزها در هنگام ابتلا به اسهال

 

توصیه­ ها

پرهیزها

غذا های پر پروتئین

گوشت گاو،، مرغ بدون پوست، بوقلمون، گوساله، گوشت چرخ کرده، ماهی پخته یا آبپز، تخم مرغ، دوغ، پنیر و ماست

گوشت های سرخ شده، تکه های پر چرب گوشت، گوشت غضروف و رگ و پی دار، لبنیات به جز دوغ و ماست

نان، غلات، برنج و ماکارونی

نان های تهیه شده از آرد تصفیه شده و سفید، ماکارونی یا برنج فرآوری شده یا فوری، کته، نان لواش، غلات تصفیه شده مثل  بلغور جو، کورن فلکس؛ کیک اسفنجی ساده، نان ذرت،آرد بدون سبوس

نان و غلات کامل، مثل گندم، جو و چاودار کامل، سبوس، گندم خرد شده، حبوبات

میوه جات و سبزیجات

سوپ های تهیه شده از سبزی های لیست زیر:

شکل پخته مارچوبه، چغندر، هویج، کدوسبز بدون پوست، قارچ، کرفس

 رب گوجه فرنگی، پوره گوجه فرنگی و سس گوجه فرنگی

 سیب زمینی پخته بدون پوست، پوره سیب زمینی، میوه های کنسرو شده، فریزر شده یا پخته

میوه­ های نرم بدون پوست یا میوه­ های پخته

میوه های تازه با پوست، گلابی یا خربزه

سبزیهایی که در ستون مجاز نیامده­ اند بویژه پیاز و سبزیجات خانواده کلم شامل گل کلم و کلم پیچ

نوشیدنی ها، دسر ها و سایر غذاها

کره، مارگارین، مایونز، سس سالاد، روغن گیاهی، کیک، کلوچه، مافین، ژله، نوشیدنی بدون کافئین، نمک، فلفل، ادویه، عصاره گوشت در حد تحمل، ریحان و نعناع

دسرهای دارای آجیل، نارگیل، میوه های خشک، شکلات، ذرت بو داده (پاپ کورن) ، غذاهای پر از فلفل و ادویه­ها و سس های تند، خیارشور، ترشی­ها و  شورها، نوشیدنیهای کربوناته و غذاهای حاوی قندهای الکلی

 

 
 
نویسنده: فاطمه تورنگ، کارشناس ارشد تغذیه با گرایش تغذیه سرطان
 
منابع:
 
 
خواندن 645 دفعه آخرین ویرایش در پنج شنبه, 05 اسفند 1395 ساعت 14:06
محتوای بیشتر در این بخش: « چاقی و سرطان

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

جستجو


 

تماس با ما:

تلفن:  22727620 الی 1

09392860035

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید